De Gelderlander, 14 april 1998
Het ombouwen van de militaire basis Laarbruch tot volwaardig vliegveld voor burgerluchtvaart is een goede zaak, betoogde 30 maart op deze plaats (Gelderlander Nijmegen) F. de Jonge van industriële organisatie 5MDN. In elk geval, vond hij, is het voor de regio Midden-Gelderland goed 'erbij te zijn'. Vandaag van Hens Borkent een discussiebijdrage uit een andere hoek.
Vroeger had je roofridders en tolplaatsen, later de douane, en nu 5MDN. Allemaal bedoeld om te voorkomen dat de eeuwige goederenstroom tussen Duitsland en de zee ongehinderd de Gelderse poort passeert.
5MDN secretaris De Jonge noemt het eigentijds value added logistics, maar waaruit de toegevoegde waarde bestaat is niet duidelijk. Daar gaat het hier ook niet om, de ondernemers (stroomop- en stroomafwaarts) moeten zelf maar bepalen waarvoor ze de overslag betalen. Waar het ons wel om gaat is dat zijn verhaal eenzelfde gebrekkige motivatie behelst voor de Gelderse steun aan de Flughafen Niederrhein (FN) op Laarbruch. En daarmee hebben we het over de fundering voor de FN in het algemeen, want een andere doelgroep dan de Arnhemse vervoerders is er eigenlijk niet.
In de wolken
Verscheidene vliegbases langs de Duits-Limburgse grens zien zich geconfronteerd met vertrekkende militairen, maar daarvan krijgt alleen een civiele ombouw van Laarbruch het voordeel van de twijfel, louter omdat het het dichtst bij het KAN ligt, en het verst van al die andere vliegvelden die al proberen het hoofd boven water (in de wolken) te houden. Beek/MAA is hiervan een sprekend voorbeeld. Voor de Duitse markt hoeft het niet, want Laarbruch ligt in een uithoek, te ver van 'echte' probleemgebieden als Duisburg. Vandaar dat de Duitse initiatiefnemers zich tot Arnhem (en Venlo) gewend hebben. Maar hoe reageren ze daar: op de hierboven geschetste, laconieke wijze. "Goed om er bij te zijn" zegt De Jonge. "Niet noodzakelijk, maar een leuke opsteker" heeft gedeputeerde Doesburg het genoemd, blij dat het risico voor het slagen van de FN in Duitsland ligt en niet bij hem.
Is dat een basis om anno 1998 een nieuw vliegveld te starten? In een tijd dat we nadenken over gewenste ontwikkelingen, spoorlijnen aanleggen, het watervervoer stimuleren, beginnen we dan aan een vrachtvliegveld louter om de 5 transportmodi van 5MDN vol te maken? Als het aan ons ligt niet. FN/Laarbruch is niet alleen slecht onderbouwd, het is ook schadelijker dan de voorstanders voorstellen. De heer Doesburg bestaat het zelfs om van 'milieuwinst' te spreken, een zaak waar de omwonenden anders over denken.
Miskleun
Om dat te begrijpen moeten we 50 jaar terug. Laarbruch is namelijk een planologische miskleun uit de periode van de koude oorlog, toen een grens nog een grens was. Over de grens was de kaart wit, daar lag niks. Terwijl de Engelsen in Duitsland een vliegveld aanlegden, met de landingsbaan tegen de Limburgse grens, bouwde Nederland precies in het verlengde van die baan Nieuw Bergen, het nieuwe centrum van de gemeente Bergen.
Ongelukkiger had het niet gekund, op minder dan 5 km van
elkaar. Jarenlang heeft dit geleid tot een stroom van klachten en
gebakkelei over vliegroutes en geluidzones. Met als resultaat dat
de straalvliegtuigen een scherpe bocht proberen te maken om Nieuw
Bergen te ontzien, zodat daar nog wel bouwbeperkingen gelden,
maar niet de hele plaats geisoleerd hoefde te worden.
Sinds enkele jaren is de situatie enorm verbeterd, toen de
Tornado's plaats maakten voor veel wendbaardere Harriers. Het
ministerie van VROM overweegt de geluidzonering uit de tachtiger
jaren aan te passen aan het huidige gebruik.
Wat de gevolgen van een vrachtvliegveld zouden zijn is te zien aan de AWACS toestellen, omgebouwde Boeings met een radarschotel die bij tijden oefenen op Laarbruch. Het is uitgesloten dat toestellen van dit kaliber Nieuw Bergen kunnen ontwijken. Erger nog, omliggende plaatsen als Gennep, Boxmeer en Venray zullen hun deel meekrijgen.
Het is misleidend om de overlast van vrachtvliegtuigen te vergelijken met een norm van 15 jaar geleden en dan over milieuwinst te spreken. Een overlast die bovendien nog niet bekend is, want het rapport hierover moet nog gepubliceerd worden.
De recente haalbaarheidsstudie spreekt van 40 tot 50 duizend vliegbewegingen in 2010, wat een veelvoud zou zijn van het huidige gebruik, geschat op 12.000 . Als we lawaai-cijfers van Schiphol vertalen naar Laarbruch zijn alleen al de verwachte 750 nachtvluchten voldoende om de huidige norm boven Nieuw Bergen (35 KE) te overschrijden.
Als de RAF vertrekt in 1999 is de geluidbelasting eindelijk nul, en toekomstig gebruik gaan we daartegen afzetten.
Wat de AWACS toestellen ook duidelijk maken is dat overlast meer is dan lawaai. Een wandelaar op de Bergerheide, een gebied dat in de nabije toekomst deel moet gaan uitmaken van het Nationaal Park De Hamert, kan de uitstoot zien en ruiken. Er is in deze omgeving gekozen voor natuur, rust en recreatie, de ontwikkeling van een vrachtvliegveld staat hier haaks op. De minder zichtbare vervuiling bestrijkt uiteraard een veel groter gebied, met onder andere het Reichswald en de SintJansberg.
Het NP De Hamert speelt ook een rol bij een derde aspect: de benodigde infrastructuur. Het vormt een barriere tussen het vliegveld en de Maas, de A73 en de zuidtak van de Betuwelijn richting Venlo. Ook in dit opzicht ligt Laarbruch te veel in een uithoek.
Al deze planologische beperkingen zullen FN/Laarbruch blijven achtervolgen. Volgens de hierboven aangehaalde studie is het zelfs bij 50.000 vluchten nog niet rendabel. Wat we krijgen is weer een vliegveld dat voortdurend tegen zijn smalle grenzen aanloopt, dat aanhoudend klaagt over vliegbeperkingen, dat de normen wil oprekken, etc. Dat is het niet waard, en het is bovendien niet nodig, ook niet voor de zo gewenste werkgelegenheid.
Wel nodig?
Zoals nu gepland wordt FN/Laarbruch een gemengde luchthaven met bedrijventerrein. Het vliegveld is bedoeld om de lokatie te onderscheiden van alle andere terreinen. Maar is dat wel nodig? Er is in de regio voldoende vraag naar vestigingsplaatsen, de keuze wordt bepaald door faciliteiten en premies.
De vele miljoenen die men nu in het vliegveld steekt zijn beter te besteden aan deze aspecten, die relatief meer en bovendien 'schonere' arbeidsplaatsen opleveren. Als het aan de betrokken gemeenten Weeze en Bergen ligt wordt deze optie 'grensoverschrijdend' uitgewerkt.
Stichting Platform Vliegveld Laarbruch